Nowy raport Raport Fundacji Wolnego Rynku (Free Market Foundation) prześledził przepływ ponad 12,8 mln euro funduszy UE do dziewięciu brukselskich tzw. organizacji pozarządowych i opisuje powtarzającą się pętlę w badanych przez nią obszarach polityki. Komisja Europejska przyznaje publiczne pieniądze organizacji pozarządowej, ta zaś lobbuje w instytucjach UE, a wynikająca z tego presja ze strony tych organizacji na Parlament Europejski i państwa członkowskie UE jest interpretowana jako niezależne żądanie społeczeństwa obywatelskiego, a nie jako to, czym jest w rzeczywistości: krążące pieniądze podatników. W raporcie nazwano to lobbingiem okrężnym. 

Nigdzie ta pętla nie przebiega w sposób bardziej przejrzysty niż w obszarze zdrowia publicznego. Organizacje finansowane przez Komisję, zajmujące się “kontrolą tytoniu”, stale powtarzają linię Komisji w swoich kampaniach, aktywnie bronią jej publicznie i przenoszą do innych instytucji UE. Te same grupy, które otrzymują dotacje od Komisji, spotykają się z komisarzami i ich gabinetami, a następnie lobbują wśród posłów do Parlamentu Europejskiego i rządów krajowych w imieniu propozycji Komisji. Grupa, która powinna być niezależnymi kontrolerami programu Komisji dotyczącego tytoniu i nikotyny, przekształciła się w jedną z jej najbardziej konsekwentnych sieci wsparcia.

W raporcie jako najbardziej ewidentne przykłady tej praktyki wymieniono Europejską Organizację ds. Walki z Rakiem (ECO) i Partnerstwo na rzecz Wolności od Dymu (SFP). 30 września 2025 r. obie organizacje spotkałem z komisarzami Wopke Hoekstrą i Olivérem Várhelyim oraz ich gabinetami. Jednocześnie podpisali oni komunikat prasowy, w którym wzywają państwa członkowskie UE do “zdecydowanego poparcia” proponowanej przez Komisję rewizji dyrektywy w sprawie akcyzy tytoniowej (TED), dokumentu, który właśnie omawiali z gabinetami Komisji. 

ECO, które otrzymało od Komisji 1,46 mln euro, przez miesiące lobbowało przeciwko narzędziom używanym przez palaczy do rzucania palenia i domagało się wyższych podatków od tytoniu i nikotyny. Partnerstwo na rzecz Wolności od Dymu, z dotacją w wysokości 100 000 euro, skupiło się na zakazie aromatów do e-papierosów, przedstawiając je jako taktykę branżową mającą na celu uzależnienie młodych ludzi – politykę, którą Komisja również forsuje od lat.

Trzecia grupa, Europejski Sojusz na rzecz Zdrowia Publicznego (EPHA), otrzymała w ubiegłym roku od Komisji kwotę 574 151 euro, co stanowi ponad połowę jej budżetu, i część tej kwoty przeznaczyła na kampanię na rzecz wyższych podatków i bardziej rygorystycznych regulacji dotyczących produktów nikotynowych o obniżonym ryzyku, co jest tym samym kierunkiem, w którym podąża TED.

Żadna z tych trzech organizacji nie lobbowała Komisji za zmianą kursu. Spotkały się z nią, a następnie przedstawiły jej stanowisko odbiorcom, którzy wciąż musieli je zatwierdzić: rządom krajowym i posłom do Parlamentu Europejskiego.

W ostatnich tygodniach Parlament Europejski przyjął stanowisko w sprawie dwóch dokumentów dotyczących zdrowia, które dotyczą zarówno tytoniu, jak i nikotyny. Żadne z nich nie jest wiążące, ponieważ oba są sprawozdaniami z własnej inicjatywy, w których Parlament przedstawia swoje stanowisko i wzywa Komisję do działania. Oba zawierają jednak środki, które wskazują na kierunek, który ECO, SFP i EPHA publicznie popierały przez lata.

Pierwszy z nich jest odpowiedzią na “Plan Bezpiecznych Serc” Komisji, jej pierwszą ogólnounijną strategię na rzecz zdrowia układu krążenia, przedstawioną w grudniu 2025 r. Sprawozdawczyni, Romana Jerković (S&D, Chorwacja), zapoznała się ze sprawozdaniem w Komisji Zdrowia Publicznego 24 czerwca, a na posiedzeniu plenarnym 16 września. Wersja przyjęta przez posłów do PE była mniej restrykcyjna niż wcześniejsze projekty: raportowanie w tekście plenarnym zauważono, że Parlament usunął lub złagodził szereg bardziej kategorycznych środków między komisją a plenarną, a w odniesieniu do nikotyny konkretnie zachował koncepcję zróżnicowanego ryzyka, zamiast traktować każdy produkt nikotynowy jako równoważny papierosom.

Drugim jest sprawozdanie z wdrożenia unijnego planu walki z rakiem, znanego jako BECA, pod przewodnictwem sprawozdawcy Vlada Vasile-Voiculescu (Renew). Komisja Zdrowia przyjęty raport w każdym razie 28 września, w dużej mierze nienaruszony, zachowując narrację Voiculescu dotyczącą nowych produktów nikotynowych jako rzeczy “zaprojektowanych w celu wywołania i podtrzymania uzależnienia”, zamiast zróżnicowanego języka ryzyka, którego chciałyby inne grupy.

Ograniczenia smakowe, wyższe podatki i język traktujący produkty o obniżonym ryzyku jako odpowiednik papierosów nie są niczym nowym. Komisja wspierała wszystkie trzy inicjatywy od lat, na długo przed spotkaniami ECO i SFP z gabinetami Hoekstry i Várhelyiego we wrześniu 2025 roku. To, czy obie organizacje lobbowały wówczas europosłów w imieniu Komisji, czy po prostu niezależnie doszły do tego samego stanowiska, nie jest kwestią, którą rozstrzygnie ujawnienie informacji o finansowaniu. Jednak ta niepewność sama w sobie jest argumentem za zmianą. 

Jedynym sposobem na rozwiązanie tego problemu jest zatrzymanie przepływu pieniędzy z Komisji do organizacji, które będą lobbować w tej samej instytucji, która je finansuje. Organizacje pozarządowe, które chcą argumentować na rzecz tej polityki, powinny mieć swobodę działania, korzystając ze wsparcia członków i firm, które zdecydują się je finansować, a nie podatników, których rząd jest po drugiej stronie tego lobbingu.