De afgelopen weken is een relatief onbekende ngo genaamd Impact Unfiltered in het middelpunt van de belangstelling komen te staan. Een verontrustende controverse in Brussel.. De organisatie beweerde dat duizenden reacties van consumenten op de EU-consultatie over de tabaksbelasting niet authentiek waren, maar gecoördineerd, door de industrie aangestuurd of ronduit vals. Ondanks het ontbreken van een transparante methodologie of verifieerbaar bewijs, werden deze beweringen serieus genomen in beleidskringen, waardoor de mogelijkheid ontstond dat de echte stem van de burgers genegeerd zou kunnen worden in het besluitvormingsproces van de EU.

Wat volgde was niet zomaar een meningsverschil over één consultatie. Het bracht een diepere vraag aan het licht: wie bepaalt welke stemmen meetellen in het openbaar beleid? 

De Impact Unfiltered-zaak geeft een inkijkje in hoe macht, geld en moreel gezag steeds meer bepalen wat er gehoord wordt en wat in stilte wordt genegeerd.

Wanneer publieke participatie "ongemakkelijk" wordt“

De zaak begon niet als een schandaal. Het begon als iets veel gevaarlijkers: een bureaucratische schouderophaling. Duizenden burgers namen deel aan de raadpleging, in de volkomen redelijke overtuiging dat hun mening in overweging zou worden genomen (want daarvoor bestaan raadplegingen).

Vervolgens dook er een obscure ngo op die beweerde dat de reacties die aansloten bij het THR-beleid "nep", "gecoördineerd" of gelinkt aan de industrie waren. Er kwam geen concreet bewijs. Er werden geen transparante criteria gedeeld. Toch bleef de beschuldiging hangen.

Dat zou iedereen zorgen moeten baren die nog steeds gelooft dat democratisch bestuur afhankelijk is van participatie. Zodra publieke inbreng alleen nog geldig wordt geacht als deze overeenkomt met de gewenste uitkomsten, houden consultaties op democratische instrumenten te zijn en worden het mechanismen van uitsluiting. Ze zijn niet langer bedoeld om te luisteren, maar om meningsverschillen eruit te filteren, waardoor publieke consultaties worden gereduceerd tot een formaliteit voor de Commissie in plaats van een bron van beleidsbepalend bewijs.

Bloombergs miljarden en de macht van het verhaal

Bovendien is dit incident niet op zichzelf staand ontstaan. Onderzoeken Een kijkje in het wereldwijde ecosysteem voor het tegengaan van schade laat zien hoe miljarden aan filantropische financiering, waarvan een groot deel gekoppeld is aan Michael Bloomberg, hebben de belangenbehartiging op het gebied van de volksgezondheid omgevormd tot een sterk geprofessionaliseerd politiek netwerk.

We hebben het hier niet over marginale organisaties die met een klein budget werken. Dit zijn goed gefinancierde actoren met toegang, invloed en institutionele geloofwaardigheid. En wanneer dat niveau van geld een beleidsterrein domineert, doet het meer dan alleen belangenbehartiging ondersteunen; het bepaalt de legitimiteit. 

Standpunten die aansluiten bij dit wereldbeeld worden automatisch moreel gerechtvaardigd, terwijl tegengestelde perspectieven, met name die van consumenten en gewone mensen wier leven door technologie is verbeterd, met scepsis worden ontvangen voordat ze serieus worden overwogen. Bij gebrek aan geld, toegang of institutionele steun worden hun stemmen gemakkelijk terzijde geschoven.

Morele ambitie als politiek wapen

Wat dit ecosysteem zijn kracht geeft, is niet alleen de financiering, maar ook de morele kaders. 

Veel organisaties functioneren minder als pluralistische maatschappelijke actoren en meer als ideologische missies.. Jonge professionals worden gerekruteerd in een omgeving waar beleidswerk wordt gezien als een morele strijd in plaats van een proces van het afwegen van belangen en het evalueren van bewijsmateriaal.

Impact Unfiltered past naadloos in deze logica. Het was niet nodig om onomstotelijk aan te tonen dat de stemmen van consumenten nep waren. Het hoefde alleen maar te suggereren dat er sprake was van morele besmetting. Zodra die suggestie is geaccepteerd, wordt het negeren van duizenden burgers niet alleen acceptabel, maar zelfs gepresenteerd als verantwoord bestuur.

Voor hen is de echte bedreiging niet het vapen, maar de democratische participatie.

Als nicotine buiten beschouwing wordt gelaten, worden de gevolgen onmiskenbaar. Als grote groepen burgers hun legitimiteit kunnen verliezen simpelweg omdat hun standpunten botsen met een goed gefinancierde morele consensus, houdt publieke participatie op een waarborg te zijn. Het wordt een toneelstuk, dat alleen wordt getolereerd wanneer het bevestigt wat de machthebbers al geloven.

De Impact Unfiltered-zaak legde een systeem bloot waarin burgers steeds vaker als obstakels worden beschouwd in plaats van als partners in het bestuur. Als die logica standhoudt, is de vraag niet langer of openbare raadplegingen ertoe doen, maar hoeveel democratische legitimiteit er stilletjes wordt opgeofferd in naam van 'morele zekerheid'.