Brazilië hanteert al jaren een simpele aanpak ten aanzien van vapen: verbieden en verdergaan. Geen echt onderscheid tussen producten, geen serieuze discussie over regelgeving, gewoon een totaalverbod dat in de praktijk het gebruik helemaal niet heeft gestopt.

Die aanpak wordt nu ter discussie gesteld.

Het Braziliaanse federale openbaar ministerie (MPF) heeft een civiele procedure aangespannen die het algehele verbod op elektronische sigaretten in het land zou kunnen vervangen door een strikt regelgevingskader. Wat opvalt, is niet alleen de juridische stap zelf, maar ook de logica erachter.

Een zeldzaam moment van eerlijkheid in het volksgezondheidsbeleid.

Het MPF erkent openlijk iets dat in deze debatten vaak over het hoofd wordt gezien: een product verbieden zorgt er niet voor dat het verdwijnt. Volgens de aanklagers creëert een verbod juist een vals gevoel van veiligheid terwijl het illegale markten en smokkelnetwerken voedt.

A studie van de Universiteit van São Paulo Uit gegevens van USP blijkt dat Brazilië jaarlijks 13,7 miljard rand aan belastinginkomsten misloopt door de illegale handel in e-sigaretten en namaaksigaretten. Het gebrek aan regelgeving voedt de zwarte markt, die 7,81 miljard rand aan onbelaste verkopen genereert.

Dat is belangrijk, want wanneer producten ondergronds worden geduwd, ontbreken kwaliteitsnormen, consumentenbescherming, betrouwbare informatie en echt toezicht. Mensen gebruiken ze nog steeds, alleen zonder regels, kwaliteitscontrole of leeftijdschecks.

Dat is precies het tegenovergestelde van het beschermen van de volksgezondheid.

Regulering betekent niet permissiviteit.

Wat hier wordt voorgesteld, is geen vrijbrief voor alles. Integendeel.

De MPF pleit voor een regelgevingsmodel met duidelijke en strikte regels: verplichte productregistratie, limieten voor nicotinegehaltes, expliciete gezondheidswaarschuwingen op de verpakking en een volledig verbod op reclame gericht op kinderen en jongeren. De actie eist ook transparantie, inclusief gedetailleerde gegevens over consumptie en een vastgestelde termijn voor de implementatie.

De realiteit erkennen en daarop reageren met controle, handhaving en verantwoording: zo ziet serieuze regelgeving eruit, en dat is de aanpak die Brazilië de afgelopen jaren had moeten hanteren.

Waarom dit debat nu belangrijk is

De huidige aanpak heeft de vraag niet verminderd; integendeel, die is toegenomen, met een stijging van het aantal gebruikers van 500.000 in 2018 tot meer dan 2,8 miljoen in 2023. De markt is simpelweg overgeleverd aan illegaliteit. 

Een gereguleerd kader schept daarentegen de voorwaarden voor toezicht, consumentenbescherming en op bewijs gebaseerde beleidsvorming. Natuurlijk lost deze juridische actie niet alles van de ene op de andere dag op. Maar het opent wel de deur naar een eerlijker en volwassener gesprek over hoe volksgezondheidsbeleid er daadwerkelijk uit zou moeten zien.

Bewijsmateriaal moet prioriteit krijgen.

Volksgezondheid werkt het best wanneer deze gebaseerd is op feiten. Brazilië heeft nu de kans om af te stappen van symbolische verboden en over te stappen op een regelgevingsaanpak die de complexiteit erkent, veiligheid vooropstelt en verantwoordelijkheid neemt voor de daadwerkelijke resultaten.

Of beleidsmakers bereid zijn die stap te zetten, valt nog te bezien. Maar voor het eerst in lange tijd gaat het gesprek eindelijk de goede kant op.