Afrika bevindt zich op een cruciaal moment in de strijd tegen tabaksgebruik, nu de wereldwijde doelstelling voor 2025 van een relatieve vermindering van 301 ton tabaksgebruik nadert. Hoewel het continent vooruitgang heeft geboekt met de implementatie van maatregelen ter bestrijding van tabaksgebruik, heeft de toenemende populariteit van alternatieve nicotineproducten een debat aangewakkerd over verbod versus regulering.

Nicotinezakjes en e-sigaretten staan centraal in een verhit debat tussen beleidsmakers, ouders en de volksgezondheidsgemeenschap. Enerzijds toont onderzoek aan dat zakjes en e-sigaretten aanzienlijk veiliger zijn dan gewone sigaretten, omdat ze nicotine afgeven zonder tabak te verbranden – wat kankerverwekkende stoffen produceert. Anderzijds roept de toename van nicotinegebruik onder jongeren in de afgelopen jaren vragen op over de nicotineverslaving van jongvolwassenen.

Kunnen restrictieve maatregelen de illegale handel in nicotineproducten aanwakkeren?

De sterke toename van illegale tabak en nicotineproducten onderstreept het falen van verbodsstrategieën. Doordat de belastingen op tabak tot de hoogste ter wereld behoren, zijn legale producten voor veel mensen in Afrika onbetaalbaar geworden. Omdat rokers geen toegang hebben tot gereguleerde, legale en veiligere alternatieven, stappen ze over op illegale producten.

Een tijdelijk verbod op nicotinezakjes in Kenia, een product dat wereldwijd door voorstanders van schadebeperking wordt geprezen als een minder schadelijk alternatief voor roken, heeft de vraag bijvoorbeeld niet doen afnemen. In plaats daarvan heeft het een bloeiende zwarte markt gecreëerd waar geen kwaliteitscontrole bestaat en consumenten kwetsbaar zijn voor ongereguleerde, potentieel schadelijke producten.

De zwarte markt voor nicotinezakjes en e-sigaretten is grotendeels ontstaan door de strenge regelgeving en de beperkte legale beschikbaarheid in veel Afrikaanse landen. Hoge accijnzen, regelrechte verboden en ontoereikende voorlichting aan consumenten drijven hen vaak naar ongereguleerde bronnen. Smokkelnetwerken maken misbruik van deze lacunes in de regelgeving om producten zonder vergunning te leveren. Deze producten zijn vaak goedkoper, maar de kwaliteit en veiligheid ervan zijn twijfelachtig, wat vaak leidt tot een toename van het aantal rokers en criminaliteit.

De vraag naar producten die de schadelijke gevolgen van roken verminderen, komt voort uit een groeiend bewustzijn van de gezondheidsrisico's van traditioneel roken en de toenemende acceptatie van alternatieve nicotineafgiftesystemen. Beperkende maatregelen – zoals regelrechte verboden in landen als Oeganda en strenge importbeperkingen in andere landen – hebben de toegang tot veiligere, gereguleerde alternatieven echter beperkt. Consumenten wenden zich daarom tot de zwarte markt om in hun behoeften te voorzien, waardoor ze worden blootgesteld aan ongereguleerde en potentieel gevaarlijke producten.

Levert op bewijs gebaseerde regelgeving betere resultaten op dan verbod?

Regulering van nicotinegebruik moet een evenwicht vinden tussen het beperken van schade, consumentenbescherming en realistische verwachtingen over menselijk gedrag, terwijl tegelijkertijd een weloverwogen keuze voor de consument wordt gefaciliteerd. De regelgeving moet consumenten accurate informatie verschaffen en zorgen voor transparante en betrouwbare productie en marketing, zonder innovatie te belemmeren.

Pogingen om nicotinegebruik te beteugelen door middel van verbod of strenge regelgeving zijn niet alleen mislukt, maar hebben het probleem vaak zelfs verergerd. Zo is dat in Zuid-Afrika het geval. Het verbod op de verkoop van tabaksproducten was bedoeld om de verspreiding van COVID-19 tegen te gaan. Voordat het verbod van kracht werd, was maar liefst 35 procent van de totale sigarettenmarkt in het land illegaal. Na de invoering ervan is 100 procent van de markt illegaal geworden. Criminelen zijn nu diep verankerd in de toeleveringsketen en het zal jaren duren om dit terug te draaien.

Voorbij de tweedeling tussen verbod en ongereguleerde markten kan doordachte, op bewijs gebaseerde regelgeving de volksgezondheid beschermen, consumenten in Afrika meer macht geven en rekening houden met menselijk gedrag. Door in 2025 een genuanceerd regelgevingskader te omarmen, kunnen we nicotinegebruik beter beheersen en een gezondere, beter geïnformeerde samenleving creëren.

Disclaimer: De standpunten en meningen die worden geuit in gastbijdragen die op de website van de World Vapers' Alliance worden gepubliceerd, zijn die van de individuele auteurs en vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs de standpunten of posities van de World Vapers' Alliance of haar gelieerde ondernemingen. De publicatie van content van derden houdt geen goedkeuring in van de daarin geuite standpunten door de WVA.