Terwijl de wereld zich voorbereidt op COP11 in Genève in november, zijn de meeste ogen gericht op de gebruikelijke mondiale grootmachten. Maar dit jaar zouden de belangrijkste stemmen wel eens afkomstig kunnen zijn van kleinere landen – zoals Trinidad en Tobago, Barbados en Saint Kitts en Nevis – die zich uitspreken voor een op wetenschap gebaseerd en op schadebeperking gericht volksgezondheidsbeleid.

In een proces dat wordt gekenmerkt door geheimhouding, door donoren gestuurde agenda's en een afkeer van innovatie, hebben deze landen een unieke kans om het goede voorbeeld te geven en het wereldwijde debat over tabaksbestrijding een andere wending te geven.

Doorbreken van de stilte

Tijdens COP10 baarde Saint Kitts en Nevis opzien met het voorstel om een werkgroep voor tabakschadebeperking op te richten – een gedurfde stap die een broodnodig platform voor wetenschappelijk onderbouwde dialoog zou hebben gecreëerd. Het voorstel werd echter zonder uitleg afgewezen.

Dit soort willekeurige uitsluiting is niet nieuw. Het WHO-Raamverdrag inzake tabaksbestrijding (FCTC) is bekritiseerd vanwege vergaderingen achter gesloten deuren, ideologisch gekleurde agendapunten en gebrek aan transparantie. Invloedrijke particuliere financiers zoals Michael Bloomberg blijven de agenda bepalen, terwijl de stem van de consument wordt buitengesloten.

Maar dat begint wellicht te veranderen.

Een moment voor Caribisch leiderschap

Dit jaar bevestigde Terrence Deyalsingh, de minister van Volksgezondheid van Trinidad en Tobago, dat de overheid actief bezig is met het verzamelen van basisgegevens om toekomstige regelgeving voor e-sigaretten te onderbouwen. Dit is de eerste stap in de richting van een wijziging van de Tabakswet van het land, zodat er een risicoproportionele regulering komt – waarmee wordt erkend dat veiligere nicotinealternatieven niet op dezelfde manier behandeld moeten worden als sigaretten. Het is een veelbelovend teken dat het land zijn binnenlandse beleid binnenkort wellicht zal afstemmen op het groeiende internationale bewijs ten gunste van schadebeperking.

Ondertussen dringen prominente stemmen in Barbados er bij de regering op aan om tijdens COP11 een voortrekkersrol te spelen in de hervorming van de wereldwijde tabaksbestrijding door schadebeperking te verdedigen en transparantie en inclusiviteit te eisen.

Dit zijn geen op zichzelf staande gevallen. Ze maken deel uit van een groeiend besef dat een algemeen verbod niet werkt en dat schadebeperking levens redt.

En als het om de COP gaat, bepaalt de omvang niet de impact. Elke partij bij het FCTC – groot of klein – heeft een gelijke stem. Omdat beslissingen op de COP bij consensus worden genomen, kan zelfs één land dat zich uitspreekt voorkomen dat misleidend beleid wordt doorgevoerd. Daarom is het cruciaal dat Caribische landen zoals Trinidad en Tobago, Barbados en andere hun platform gebruiken om te eisen dat er evenwicht, transparantie en op wetenschap gebaseerd beleid wordt gevoerd.

Waarom dit belangrijk is

Landen als Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Nieuw-Zeeland en Japan bewijzen dat het bevorderen van toegang tot veiligere nicotinealternatieven het roken drastisch kan verminderen:

• Het rookpercentage in Zweden ligt onder de 6% – het laagste ter wereld – dankzij snus, nicotinezakjes en e-sigaretten.
• Het Verenigd Koninkrijk heeft het aantal rokers sinds 2012 gehalveerd dankzij ambitieuze campagnes voor de volksgezondheid en de toegang tot alternatieven.
• Japan heeft de sigarettenverkoop gehalveerd door de productie van verhittingsproducten te reguleren.
• Nieuw-Zeeland heeft het roken in slechts vijf jaar tijd met 501 ton teruggedrongen door het gebruik van e-sigaretten te promoten, met name in achtergestelde gemeenschappen.

Toch zullen sommige partijen en het secretariaat van het Verdrag op COP11 opnieuw proberen deze succesverhalen te negeren en aandringen op verboden, beperkingen op smaakstoffen, belastingverhogingen en strafmaatregelen tegen precies die hulpmiddelen die rokers helpen te stoppen. Daarom moeten alle landen die beleid op basis van feiten ondersteunen, hun stem laten horen, ongeacht hun omvang.

Een wereldwijde leiderschapsmogelijkheid

De toekomst van de wereldwijde tabaksbestrijding mag niet worden bepaald door de luidste donoren of de grootste landen. Die toekomst moet worden gevormd door feiten, mededogen en moed.

Voor landen als Trinidad en Tobago, Barbados en Saint Kitts en Nevis is COP11 een kans om het voortouw te nemen – niet door macht, maar door principes.

Wanneer kleinere landen zich uitspreken voor schadebeperking, spreken ze zich uit voor miljoenen mensen over de hele wereld.