Ένα νέο μελέτη του Ινστιτούτου Fraunhofer και της MRU GmbH έχει βάλει ορισμένους ακριβείς αριθμούς σε κάτι που οι ατμιστές γνωρίζουν εδώ και καιρό: η παράνομη αγορά ατμίσματος στην Ευρώπη είναι τεράστια και αναπτύσσεται ραγδαία. Σύμφωνα με την έρευνα, σχεδόν τα μισά από όλα τα προϊόντα ατμίσματος που καταναλώνονται σε ολόκληρη την ΕΕ διακινούνται πλέον παράτυπα, αξίας περίπου 6,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Εάν δεν αλλάξει τίποτα, το ποσό αυτό θα μπορούσε να φτάσει τα 11 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2030.

Αυτό θα έπρεπε να είναι ένα κάλεσμα αφύπνισης. Αλλά κρίνοντας από την κατεύθυνση της πολιτικής σε αρκετές χώρες, δεν πρόκειται για κάτι που θα συμβεί.

Η μαύρη αγορά δεν είναι κάποιο περιθωριακό πρόβλημα. Δεν είναι μερικοί αμφίβολοι πάγκοι σε μια αγορά. Είναι μια εμπορική επιχείρηση αξίας 4,8 δισεκατομμυρίων ευρώ που προμηθεύει εκατομμύρια καταναλωτές σε όλη την Ευρώπη με προϊόντα που δεν έχουν ποτέ δοκιμαστεί, δεν έχουν ποτέ καταχωρηθεί και περιέχουν συστατικά που κανείς δεν έχει ελέγξει. Πρόκειται για συσκευές χωρίς επαλήθευση ηλικίας, χωρίς προειδοποιήσεις για την υγεία, χωρίς κανονιστική εποπτεία. Ένας έμπορος δεν ζητά ταυτότητα. Ένας πωλητής στη μαύρη αγορά δεν ενδιαφέρεται αν το άτομο που αγοράζει είναι 14 ή 40 ετών.

Εδώ ακριβώς ωθούν τους ανθρώπους οι περιοριστικές πολιτικές. Αυτή η μελέτη δείχνει ξεκάθαρα ότι οι απαγορεύσεις και οι βαριές φορολογίες δεν εξαφανίζουν την αγορά. Την σπρώχνουν στο παρασκήνιο. Όταν τα νόμιμα προϊόντα γίνονται πολύ ακριβά, πολύ περιορισμένα ή μη διαθέσιμα στις γεύσεις που πραγματικά βοηθούν τους ενήλικες να μείνουν μακριά από τα τσιγάρα, οι άνθρωποι βρίσκουν άλλους τρόπους. Κάποιοι επιστρέφουν στο κάπνισμα. Πολλοί στρέφονται σε μη ρυθμιζόμενες πηγές - διαδικτυακές πλατφόρμες, άτυπους πωλητές, εισαγωγές από την γκρίζα αγορά.

Η ειρωνεία είναι ότι οι χώρες που εφαρμόζουν τα περισσότερα αυστηρά μέτρα είναι επίσης αυτές που φωνάζουν πιο δυνατά για την προστασία των νέων. Αλλά η μαύρη αγορά δεν προστατεύει τους νέους. Κάνει το αντίθετο.

Δείτε την Ολλανδία. Εισήχθη απαγόρευση αρωμάτων και μέσα σε ένα χρόνο η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου από εφήβους αυξήθηκε κατά 25% και το κάπνισμα από νέους κατά 4%. Αυτό δεν αποτελεί επιτυχία πολιτικής. Πρόκειται για αποτυχία πολιτικής και τα στοιχεία το αποδεικνύουν. Ωστόσο, το Βέλγιο, η Γερμανία και η Ιρλανδία, μεταξύ άλλων, συζητούν ενεργά ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οι χώρες εξετάζουν την Ολλανδία και προφανώς δεν βλέπουν τίποτα από το οποίο αξίζει να μάθουν.

Η προσθήκη απαγορεύσεων σε μια ήδη χαοτική κατάσταση δεν διορθώνει το υποκείμενο πρόβλημα. Παραχωρεί μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς στους εγκληματίες.

Περίπου 90% προϊόντων ατμίσματος που εισάγονται στην ΕΕ προέρχονται από την Κίνα. Τα προϊόντα εισέρχονται μέσω χωρών-πυλών όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Γερμανία και στη συνέχεια διακινούνται στην ενιαία αγορά σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτα. Οι τελωνειακές αρχές διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους σε δοχεία που περιέχουν εκατοντάδες χιλιάδες μονάδες. Δεν μπορούν να συμβαδίσουν.

Περισσότερες απαγορεύσεις δεν θα λύσουν αυτό το πρόβλημα. Θα το επιταχύνουν.

Αυτό που πραγματικά λειτουργεί είναι αυτό που έχουν δείξει η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νέα Ζηλανδία: σαφής ρύθμιση, αναλογικοί κανόνες, προϊόντα που είναι νόμιμα και προσβάσιμα και ειλικρινής επικοινωνία με τους καταναλωτές σχετικά με τους σχετικούς κινδύνους. Όταν οι ενήλικες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ρυθμιζόμενα προϊόντα που τους βοηθούν να μην καπνίζουν, τα χρησιμοποιούν. Όταν τα αποσύρεις, δεν έχεις αποχή. Έχεις τη μαύρη αγορά.

Οι πολιτικοί που συντάσσουν τον επόμενο γύρο περιορισμών στο άτμισμα πρέπει να διαβάσουν αυτήν τη μελέτη. Όχι επειδή η μαύρη αγορά είναι ένας λόγος για να μην κάνουν τίποτα (κανείς δεν θέλει προϊόντα που δεν ρυθμίζονται να κατακλύζουν την αγορά). Αλλά επειδή η απάντηση σε μια παράνομη αγορά δεν είναι περισσότερη παρανομία με διατάγματα. Είναι μια λειτουργική νόμιμη αγορά που δίνει στους καταναλωτές έναν λόγο να παραμείνουν σε αυτήν.

Αυτή τη στιγμή, η Ευρώπη οδεύει προς τη λάθος κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα είναι η μαύρη αγορά. Οι καπνιστές και οι χρήστες ηλεκτρονικού τσιγάρου πληρώνουν το τίμημα. Και αν οι πολιτικοί δεν νοιάζονται γι' αυτούς, ίσως νοιάζονται για αυτό: οι υπουργοί Οικονομικών σε όλη την ήπειρο υποφέρουν επίσης.